Czy rodzina może unieważnić akt notarialny? Nie ma znaczenia pokrewieństwo do wytoczenia powództwa o unieważnienie aktu notarialnego.
Pamiętajmy, że każda umowa zawarta w formie aktu notarialnego (lub jednostronna czynność prawna w formie aktu notarialnego) podlega takim samym regułom ocennym zawartym w kodeksie cywilnym jak umowa zawarta w formie pisemnej zwykłej.
Umowę tworzą strony poprzez złożenie stosownych oświadczeń kształtujących treść umowy a jednostronna czynność prawna (np. testament, ustanowienie tytułu egzekucyjnego, pełnomocnictwo), jak sama nazwa wskazuje, zawiera oświadczenia jednej osoby.
Forma aktu notarialnego ma drugorzędne znaczenie w kontekście wad oświadczeń woli będących podstawą do stwierdzenia ich nieważności.
Wady oświadczenia woli
Wady oświadczenia woli stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności czynności prawnej:
- Stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (w szczególności choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy, zaburzenie czynności psychicznych, nawet przejściowe),
- pozorność oświadczeń (czyli fikcyjność oświadczeń, o którym obie strony wiedzą),
- złożenie oświadczenia pod wpływem błędu istotnego (czyli takiego, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie nie działał pod wpływem błędu i sprawę oceniał rozsądnie, nie złożyłby takiego oświadczenia),
- złożenie oświadczenia wywołanego podstępem, bezprawną groźbą – tego rodzaju wady oświadczeń woli stanowią podstawę do unieważnienia aktu notarialnego.
Często zdarza się, że do stwierdzenia nieważności czynności prawnej dochodzi w postępowaniu „głównym”, np. w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego, sporządzonego na rzecz obcej osoby trzeciej, krewni, którzy dziedziczyliby z ustawy gdyby nie było testamentu, udowadniają istnienie wyżej wskazanych wad oświadczeń woli, licząc na nabycie spadku.
Interes prawny
Poza wyżej wskazany przykładem, decydującym przy wnoszeniu powództwa o unieważnienie aktu notarialnego, jest wykazanie interesu prawnego osoby kierującej to żądanie. Dotyczy to również członków rodziny.
Wykazanie interesu prawnego w unieważnieniu aktu notarialnego oznacza wykazanie, że objęte nim i kwestionowane czynności prawne wpływają bezpośrednio na ich prawa majątkowe, osobiste lub obowiązki oraz że nie ma innej, prostszej drogi prawnej do osiągnięcia celu.
Powództwo takie może być rozpatrywane wyłącznie na drodze postępowania sądowego, gdyż notariusz nie może sam, jednostronnie, unieważnić podpisanego aktu notarialnego.
Beata Zdziebłowska-Gidian
adwokat
Zdjęcie: Álvaro Serrano
***
Odpowiedzialność odszkodowawcza notariusza. Przedawnienie
Tak jak większość roszczeń majątkowych – roszczenia przeciwko notariuszowi o naprawienie szkody powstałej w wyniku błędów zawartych w akcie notarialnym – przedawnia się. Termin przedawnienia wynosi [Czytaj dalej…]